Azərbaycan rəqəmsal iqtisadiyyata keçidini sürətləndirdikcə, inteqrasiya olunmuş ekosistemlər maliyyə əhatəliliyini, nağdsız ödənişləri və rəqəmsal ticarətin geniş yayılmasını təmin etmək üçün güclü model kimi öndə durur. Bankçılıq, ödənişlər, elektron ticarət, sədaqət proqramları və rəqəmsal xidmətləri vahid platformada birləşdirərək ekosistem iştirakçıları istehlakçılara və sahibkarlara ənənəvi nağd pul əsaslı əməliyyatlardan əlaqəli rəqəmsal təcrübəyə keçiddə dəstək olur.

“GDP Media” xəbər verir ki, IBS Intelligence “Bir ekosistemi”nin baş icraçı direktoru Fərid Hüseynovla söhbətində “Bir”-in Azərbaycanın rəqəmsal iqtisadiyyatını necə formalaşdırdığını, ekosistem modelinin tək məhsullu maliyyə-texnologiya təklifləri ilə müqayisədə üstünlüklərini, rəqəmsal bankçılıq və nağdsız ödənişlərin yayılmasını sürətləndirən amilləri, həmçinin süni intellektin müştəri təcrübəsini və əməliyyat səmərəliliyini artırmaqda rolunu araşdırıb. O, eyni zamanda Bir-in ölkə üzrə milyonlarla istifadəçi və müəssisəni birləşdirən platformaya çevrilməsinə dair öz baxışını bölüşüb.

Bir əvvəlcə hansı problemi həll etmək üçün yaradılmışdı?

Bir ekosistemi 2025-ci ildə Azərbaycanın aparıcı bank, ödəniş və elektron ticarət brendlərini bir araya gətirərək bu resursca zəngin Cənubi Qafqaz ölkəsinin rəqəmsal iqtisadiyyata keçidini sürətləndirmək məqsədilə təsis edilib.

Azərbaycanın gənc əhalisi var – orta yaş 33-dən bir qədər yüksəkdir, internetdən istifadə nisbəti isə 91 faizdən çoxdur. Bununla belə, ölkə hələ də nağd pula və ənənəvi, birbaşa pərakəndə ticarətə xeyli dərəcədə üstünlük verir. Bir məhz bunu dəyişdirməyi hədəfləyib: o qədər işlək və inteqrasiya olunmuş bir ekosistem yaratmaq ki, həm istehlakçıların gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilsin, həm də sahibkarların inkişafına zəmin yaratsın

Biz ölkədə rəqəmsal xidmətlərə inamı insanlarla onların olduğu yerdə görüşərək formalaşdırmağa çalışırıq. Məsələn, Bir-in rəqəmsal bankçılıqla yanaşı fiziki bank filialları da fəaliyyət göstərir. Ekosistemə həmçinin Million ödəniş terminalları şəbəkəsi daxildir; bu şəbəkə müştərilərə nağd pulu rəqəmsal balansa çevirməyə, kommunal xidmətlər üçün ödənişlər etməyə və digər gündəlik əməliyyatları bank hesabları vasitəsilə həyata keçirməyə imkan verir.

Etibar bir gündə qazanılmır. Buna görə də biz müştəriləri rəqəmsal bankçılıq və elektron ticarətlə tədricən tanış edirik ki, hər kəs öz sürətiylə irəliləyə bilsin. Bir ekosistemi hazırda 5 milyondan çox müştəriyə xidmət göstərir və onlara əhatəli sədiqlik proqramı da daxil olmaqla birbaşa dəyər təqdim edir.

Ekosistem modeli tək məhsullu maliyyə-texnologiya şirkətləri ilə müqayisədə hansı üstünlükləri verir?

Ekosistem modeli bizə müştəri səyahətinin yalnız bir hissəsini deyil, daha böyük bir qismini əhatə etməyə imkan verir. Tək məhsullu şirkət ödənişlər, kreditləşmə ya da onlayn alış-veriş sahəsində üstün mövqe tutsa da, müştərilər maliyyə həyatlarını ayrı-ayrı bölmələrdə yaşamırlar. Bir ekosistemi daxilində onlar nağd pulu rəqəmsal pula çevirməkdən məhsul kəşfinə, ödənişdən lazım gəldikdə maliyyələşdirməyə, mükafat qazanmaqdan onların istifadəsinə qədər – hamısını bir-birinə bağlı vahid təcrübə çərçivəsində -problemsiz şəkildə həyata keçirə bilirlər.

Bu model, rəqəmsal xidmətlərə inamın hələ formalaşma mərhələsini yaşadığı və nağd pulun geniş yayıldığı Azərbaycan kimi bazarlarda xüsusilə böyük əhəmiyyət kəsb edir. Müştərilərə etibarlı və tanış giriş nöqtələri lazımdır. Kimisi Million terminalı vasitəsilə kommunal ödənişlərlə başlaya, sonra tədricən rəqəmsal cüzdan, mobil bankçılıq ya da elektron ticarətə keçə bilər. Ekosistem bizə köklü mədəni vərdişlərin bir gecədə dəyişməsini gözləmək əvəzinə, bu keçidi addım-addım dəstəkləməyə imkan verir.

Ekosistem daxilindəki hər bir xidmət digərlərini tamamlayır, sədaqət proqramı isə müştərilərə əlavə dəyər qazandırır.

Azərbaycanda rəqəmsal bankçılıq və nağdsız ödənişlərin yayılmasını hansı amillər sürətləndirir?

Gənc və yüksək bağlantılılıq səviyyəsinə malik əhali kimi əlverişli zəmin artıq mövcuddur. Bunun yanında, dövlət də rəqəmsal infrastrukturu möhkəmləndirərək – məsələn, kredit müraciəti üçün istifadə oluna bilən rəqəmsal şəxsiyyət sənədlərini tətbiq etməklə – Azərbaycanın rəqəmsal iqtisadiyyata inteqrasiyasını daha da sürətləndirməyə çalışır.

İstehlakçı üstünlükləri dəyişir; getdikcə daha çox insan smartfon əsaslı xidmətlərin rahatlığını özü üçün standarta çevirir. Ekosistemimizdə daha geniş istifadəni və mənimsəməni həvəsləndirmək üçün bütün məhsullarımızı birləşdirən vahid giriş sistemi -Bir ID – və istifadəçi imtiyazlarını gücləndinən Bir Bonus sədaqət proqramını tətbiq etmişik. Bu, müştərilərə rəqəmsal xidmətlərimizi daha geniş sınamaq və Bir-i gündəlik həyatlarının bir hissəsinə çevirmək üçün əlavə motivasiya verir.

Azərbaycanda rəqəmsal bankçılıq, nağdsız ödənişlər və elektron ticarətin daha sürətli yayılması yuxarıda sadalanan amillərin, habelə ölkənin əlverişli makroiqtisadi mühitinin birgə təsirinin nəticəsidir. Bir ekosistemi artıq ölkə əhalisinin təxminən yarısına çatmış olsa da, biz Azərbaycanın nağd pul əsaslı iqtisadiyyatdan davamlı uzaqlaşması prosesindən əhəmiyyətli yüksəliş potensialı görməkdə davam edirik.

Daha geniş Bir ekosistemi çərçivəsində müştəri saxlanmasında bankçılıq və ödənişlər nə dərəcədə əhəmiyyətlidir?

Bankçılıq və ödənişlər daha geniş Bir ekosistemi boyunca müştəri saxlanmasında mərkəzi rol oynayır; çünki onlar istifadəçilər arasında həm etibar, həm də rahatlıq hissi yaradır. Azərbaycanın ən böyük yerli elektron ticarət platforması olan Birmarket-i idarə etmək bizə göstərdi ki, elektron ticarətin artımı problemsiz ödəniş altyapısının və əlçatan kreditləşmə həllərinin mövcudluğu ilə birbaşa bağlıdır. Bir çox baxımdan bankçılıq və ödənişlər elektron ticarəti yalnız tamamlamır – onlar onun inkişafının əvəzsiz şərtidir.

Bankçılıq və ödəniş sektorları müştəri mənimsəməsi və etibar baxımından Azərbaycanda elektron ticarətdən daha yetkin mərhələdədir. Birbank vasitəsilə biz həmin formalaşmış etimadı daha geniş ekosistemə daşıya bilirik; bu da müştərilərin rəqəmsal ticarət xidmətlərindən daha rahat yararlanmasına şərait yaradır. Birmarket-in ümumi ticarət həcminin əhəmiyyətli bir payı Birbank vasitəsilə təqdim olunan maliyyələşdirmə ilə dəstəklənir ki, bu da inteqrasiya olunmuş maliyyə xidmətlərinin müştəri fəallığını və təkrar cəlbolunmanı birbaşa necə stimullaşdırdığını açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Bir ekosisteminin bir-birinə bağlı modeli ümumilikdə daha güclü müştəri təcrübəsi formalaşdırır. İstifadəçilər məhsulları kəşf edə, maliyyələşdirmə əldə edə, ödənişlər həyata keçirə və maliyyələrini tək bir ekosistem daxilində idarə edə bilirlər -bu isə əngəlləri aradan qaldırır, zamanla isə sədaqəti möhkəmləndirir.

Bir hazırda süni intellektin tətbiqindən ən nəzərəçarpan iş nəticəsini harada görür?

Ən nəzərəçarpan nəticəni bu gün müştəri xidmətləri əməliyyatlarında müşahidə edirik. Şirkətimizdə əlaqə mərkəzinə daxil olan sorğuların təxminən 40%-i artıq insan iştirakı olmadan həll edilir. Sadə və təkrarlanan sorğularda süni intellekt ənənəvi dəstək modelindən daha sürətli və ardıcıl cavab verə bilir. Risk, qeyri-müəyyənlik ya da qeyri-standart mühakimə tələb edən daha mürəkkəb hallarda isə insan mütəxəssisləri prosesdə iştirakını qoruyur.

Məhsul inkişafı sahəsində də çox aydın dəyişiklik müşahidə edirik. Əvvəllər bir-iki həftəlik iş tələb edən bəzi funksiyalar artıq təxminən iki saat ərzində hazır vəziyyətə gətirilə bilir.

Eyni zamanda, biz süni intellektin tətbiq üsuluna diqqətlə yanaşırıq; çünki fəaliyyət göstərdiyimiz bankçılıq, ödənişlər və elektron ticarət sahələrində etibar, məlumatların mühafizəsi və etibarlılıq həlledici əhəmiyyət daşıyır. Məqsəd insanları hər prosesdən kənarlaşdırmaq deyil — sürəti, keyfiyyəti və müştəri təcrübəsini artırdığı sahələrdə süni intellektdən yararlanmaq, eyni zamanda zəruri nəzarəti qoruyub saxlamaqdır.

Gələcəyə baxdıqda, ən vacib tətbiq sahələrindən biri Bir ekosistemi üzrə süni intellekt əsaslı naviqasiya olacaq. Müştərilər bankçılıq, ödənişlər, elektron ticarət, səyahət və digər sahələr üzrə getdikcə daha çox xidmətdən yararlandıqca, süni intellekt onların bu yolçuluğunu daha intuitiv etməyə ciddi töhfə verə bilər.

Növbəti beş il ərzində Bir üçün gələcək baxış necə görünür?

Biz artıq Azərbaycanda aparıcı rəqəmsal inteqrasiya olunmuş ekosistemik; buna görə də bu təməl üzərində quraraq Bir-i ölkədə gündəlik iqtisadi həyatı gücləndirən başlıca rəqəmsal platformaya çevirmək istəyirik. Biz istəyirik ki, Bir Azərbaycanın rəqəmsal iqtisadiyyatında əsas platforma kimi öz yerini möhkəmləndirsin – ödənişləri, ticarəti, kreditləşməni, sədaqət proqramlarını, mobilliyi və rəqəmsal təcrübələri tək ekosistem daxilində problemsiz birləşdirsin.

Məqsəd istehlakçılar üçün o qədər işlək və inteqrasiya olunmuş bir platforma yaratmaqdır ki, o, onların gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilsin. Sahibkarlar və iş adamları üçün Bir yalnız ödəniş sistemi deyil, eyni zamanda müştərilərə çıxış, maliyyələşdirmə, məlumata əsaslanan analitika və rəqəmsal biznes alətləri təqdim edən bir inkişaf mühərrikinə çevrilməlidir. Uzunmüddətli perspektivdə inanırıq ki, Bir kimi ekosistemlər iqtisadiyyatların rəqəmsal mühitdə fəaliyyət göstərmə tərzini köklü şəkildə dəyişdirəcək. Bizim iddialı hədəfimiz milyonlarla istifadəçiyə xidmət edən, müxtəlif ölçülü müəssisələri gücləndirən və regionda innovasiya, rahatlıq və əhatəlilik üçün yeni standart təyin edən platforma qurularaq Azərbaycanda bu transformasiyaya rəhbərlik etməkdir.