Yaxın Şərqdə artan qeyri-sabitlik, eləcə də İran və Ukrayna ətrafında davam edən münaqişələr Şərq ilə Qərb arasında alternativ ticarət marşrutu kimi Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutunun — Orta Dəhlizin əhəmiyyətini daha da artırıb.
“GDP Media” xəbər verir ki, bu barədə Hudson Institute-nin baş elmi işçisi Luke Coffey yazıb.
Müəllifin fikrincə, marşrutun təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi üçün üç əsas istiqamətdə təcili addımlar atılmalıdır: hava hücumundan müdafiə, dəniz təhlükəsizliyi və infrastruktur dayanıqlılığı.
Məqalədə qeyd olunur ki, Yaxın Şərqdə ənənəvi marşrutların fəaliyyətinin pozulmasından sonra Orta Dəhliz boyunca hava məkanı beynəlxalq aviasiya üçün mühüm arteriyaya çevrilib. İran dronlarının yaxın vaxtlarda Naxçıvandakı hava limanına hücumu regionun aviasiya infrastrukturunun nə qədər həssas olduğunu göstərib. Bu fonda Turkey və Azerbaijan üçün HHM sistemlərinin koordinasiyasını gücləndirmək və antidron vasitələrinin genişləndirilməsi təklif edilir.
Həll variantlarından biri kimi Orta Dəhliz Hava Hücumundan Müdafiə Təşəbbüsünün yaradılması göstərilir. Bu təşəbbüsün ya ikitərəfli əsasda, ya da Organization of Turkic States çərçivəsində formalaşdırılması müzakirə olunur. Məqalədə həmçinin Ukraine ilə mümkün əməkdaşlığa diqqət çəkilir. Bildirilir ki, Kiyev Rusiyaya qarşı müharibə zamanı dronlarla mübarizədə ciddi təcrübə toplayıb və bu təcrübə artıq Körfəz ölkələri tərəfindən də öyrənilir.
Digər mühüm istiqamət kimi Xəzər dənizinin təhlükəsizliyi göstərilir. Çünki Orta Dəhlizin əsas hissəsi məhz Xəzər üzərindən keçərək Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyanı birləşdirir. Məqalədə qeyd edilir ki, ABŞ Azərbaycanın dəniz imkanlarının inkişafını, o cümlədən patrul katerləri və müvafiq avadanlıqların verilməsini dəstəkləməyə hazır olduğunu açıqlayıb. Bununla yanaşı, radiolokasiya örtüyü, dəniz patrulu və operativ məlumatlılıq sahələrində problemlərin qaldığı vurğulanır.
Müəllif həmçinin Donald Trump administrasiyasına Kazakhstan və Turkmenistan ilə əməkdaşlığı genişləndirməyi, eləcə də 2000-ci illərin əvvəllərində yaradılmış Caspian Guard proqramının bəzi elementlərinin bərpasını nəzərdən keçirməyi tövsiyə edir.
Üçüncü prioritet istiqamət isə Orta Dəhliz infrastrukturunun dayanıqlılığı hesab olunur. Türkiyə, Gürcüstan və Azərbaycan üzərindən keçən əsas marşrut boru kəmərlərini, dəmir yollarını, avtomobil magistrallarını və fiber-optik şəbəkələri əhatə edir. Lakin yalnız bir marşrutdan asılılıq bütün tranzit sistemi üçün risk yaradır.
Bu baxımdan Azərbaycanla Naxçıvan arasında Ermənistan ərazisindən keçəcək alternativ nəqliyyat dəhlizinin açılması perspektivi də xüsusi diqqət çəkir. Məqalədə qeyd olunur ki, Bakı ilə İrəvan arasında sülh nizamlanması çərçivəsində belə bir marşrutun yaradılması regional nəqliyyat sisteminin dayanıqlığını artıra bilər.
Bununla yanaşı, mövcud infrastrukturun modernləşdirilməsinin vacibliyi vurğulanır. Körpülərin, tunellərin, limanların və hava limanlarının mümkün hücumlardan qorunması, həmçinin Avropadakı kritik infrastrukturun müdafiə sisteminə bənzər vahid mühüm obyektlər siyahısının yaradılması təklif edilir.
Məqalə müəllifi hesab edir ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi və İran ətrafında gərginliyin davam etdiyi şəraitdə Orta Dəhlizin strateji əhəmiyyəti yaxın illərdə daha da artacaq. Bu səbəbdən region ölkələri ilə yanaşı ABŞ, Böyük Britaniya və Avropa İttifaqının marşrutun təhlükəsizliyi və dayanıqlılığı istiqamətində əməkdaşlığı gücləndirməsi vacib sayılır.
